Szyszkowa - łużycka wieś graniczna

Gdzie leży Szyszkowa? Wbrew obiegowym opiniom, wcale nie na Śląsku. Jest bowiem wsią łużycką, co więcej wsią graniczną. Tuż za Kwisą rozciągają się już bowiem ziemie śląskie, do których przynależą sąsiadujące Kościelniki Górne.

Łużyce to kraina znajdująca się obecnie na pograniczu Polski i Niemiec. To ziemie o odrębnej i bogatej tradycji historycznej i kulturalnej. Granice Górnych Łużyc od wschodu wyznacza dolina Kwisy, od Zachodu Połcznica (Pulsnitz), od południa pasmo Gór Izerskich, natomiast północną granicę stanowi pasmo lasów. Oprócz Szyszkowej do Górnych Łużyc przynależą również inne miejscowości z gminy Leśna: Grabiszyce, Leśna, Sucha z Zamkiem Czocha, Miłoszów, Pobiedna, Smolnik, Jurków, Stankowice, Wola Sokołowska i Wolimierz.

Łużyce to ojczyzna domów przysłupowych. Te charakterystyczne budynki zaczęły powstawać w średniowieczu właśnie na terenie Górnych Łużyc. Warto wiedzieć, że najstarszy zachowany dom przysłupowy w Polsce, pochodzący prawdopodobnie z XVw., znajduje się w pobliskim Giebułtowie.

IMG 0428

Dom przysłupowy w Janówce

 

W Szyszkowej można spotkać domy o konstrukcji szachulcowej, ale domy przysłupowe już niestety należą do przeszłości. Ostatni był zlokalizowany pod numerem 96, obecnie po unikalnej konstrukcji nie ma ani śladu.

szyszkowa201801

Miejsce po domu przysłupowym w Szyszkowej

szyszkowa201813

Dom w Szyszkowej z konstrukcją szachulcową.

 

Domy przysłupowe o konstrukcji szachulcowej to unikalny skarb architektoniczny naszego regionu i prawdziwa atrakcja turystyczna. W dużym uproszczeniu mówiąc, cechą charakterystyczną domów przysłupowych na terenie Górnych Łużyc jest szachulcowa konstrukcja piętra (biało-czarna "krata") oraz to, że górna kondygnacja spoczywa na zewnętrznych, drewnianych „przysłupach”, od których pochodzi nazwa tego rodzaju budynków. Powstawanie domów przysłupowych wiązane jest z funkcjonowaniem w domach warsztatów tkackich, których w Szyszkowej dawniej nie brakowało.

W XVIIw. do Szyszkowej przybyli religijni uchodźcy z Czech - 40 rodzin. Przynieśli ze sobą cenne rzemiosło - tkactwo chałupnicze, które z czasem stało się jednym z najważniejszych zajęć miejscowej ludności. W XIXw. we wsi funkcjonowało niemal 70 warsztatów tkackich.

Choć po polskiej stronie granicy tradycje łużyckie uległy zapomnieniu, to są one kultywowane wśród Serbołużyczan po zachodniej stronie granicy.

Tradycją łużycką jest jazda wielkanocna. Mężczyźni  w pierwszy dzień świąt albo w lany poniedziałek, jadą określoną trasą konno do następnej wsi. Inną ciekawą tradycją, z pewnością bardzo lubianą przez dzieci, jest „Ptasie wesele” obchodzone 25 stycznia na pamiątkę starej opowieści o zaślubinach kruka i sroki, w których brała udział ogromna rzesza wszelkiego ptactwa.
„W wieczór poprzedzający 25 stycznia, albo o poranku tegoż dnia dzieci stawiają talerze na parapetach, na progach albo wręcz pod gołym niebem w oczekiwaniu, że ptaki wypełnią je prezentami ze swojego wesela: orzechami, jabłkami, słodyczami tudzież wypieczonymi z ciasta (na przykład piernika) figurami. Ptaki oczywiście nie zawodzą, w czym wydatnie pomagają rodzice pełnych nadziei malców”.

419168 J6V9 06 Chroscan20krizerjo202015 68

Łużycka wielkanocna procesja konna

 

Łużyce mają również własny strój ludowy. Kolorowe haftowane chustki, kolorowe spódnice, a każdy kolor ma określone znaczenie: panny noszą spódnice czerwone, a mężatki zielone. Czarne spódnice zakłada się do kościoła.

header lder Festtagstracht c TMB Fotoarchiv TV SpreewaldeV 656x492

Łużycki strój ludowy

Jeśli chodzi o historię naszego regionu, to już IV w. na Łużycach zaczynają osiedlać się uciekające przed inwazją Hunów plemiona serbskie, a w VI w. przybywają plemiona słowiańskie z obszarów naddnieprzańskich. Serbołużyczanie do dziś zamieszkują tereny Łużyc. Choć są najmniejszym narodem słowiańskim, do tego bez własnego państwa, to zachowali własny język (nieco podobny do języka polskiego), a serbołużyckie organizacje pozarządowe działają prężnie, wydawana jest również prasa w językach łużyckich (więcej na ten temat można dowiedzieć się na stronach: http://prolusatia.pl/ lub https://pl.wikipedia.org/wiki/Serbo%C5%82u%C5%BCyczanie ).

Jako ciekawostkę można dodać, że papież Jan Paweł II dwa razy w roku, udzielając błogosławieństwa dla całego świata, wygłaszał swoje orędzie także w języku górnołużyckim, podobnie uczynił to w 2006 roku Benedykt XVI. Ponadto język łużycki jest jedynym (oprócz języka polskiego) językiem, w którym występuje litera  ł.

Więcej informacji o historii wsi Szyszkowa można przeczytać tutaj: http://www.szyszkowa.info/index.php/informacje/131-historiaszyszkowej 

 

Źródła:

https://wiadomosci.wp.pl/ptasie-zaslubiny-6038692761670785g?ticaid=112bfb

http://socjolekt.uni.opole.pl/?p=12988

http://www.germany.travel/pl/miasta-kultura/tradycje-i-zwyczaje/sztuka-i-rzemioso/uzyckie-stroje-ludowe.html

http://legnica.gosc.pl/doc/3039103.Niedziela-Wielkanocna-na-Luzycach